Rối loạn nuốt là tình trạng suy giảm khả năng thực hiện quá trình nuốt một cách an toàn và hiệu quả, gây khó khăn trong việc đưa thức ăn, chất lỏng hoặc nước bọt từ miệng qua hầu và thực quản xuống dạ dày, có thể làm tăng nguy cơ sặc, suy dinh dưỡng và mất nước.

Nguyên tắc chung

• Trong mỗi bữa ăn: kết hợp món ăn chính, đồ nhiều năng lượng (thêm dầu mỡ, bơ, thịt vào súp, cháo để tăng năng lượng) và rau. Bổ sung hoa quả chín mềm, không hạt và không tách nước như chuối chín, bơ, xoài chín.
• Tạo độ quánh cho thực phẩm: Bột ngô, bột sắn, bột năng hoặc gelatin để tạo độ quánh nhất định và tạo khối.
• Phân bố bữa ăn: tùy vào tình trạng người bệnh, mức độ rối loạn nuốt, có thể chia thành nhiều bữa để đảm bảo đủ năng lượng.
• Hạn chế muối: <5g muối trong 1 ngày.
• Lưu ý các thuốc hướng thần và thuốc ngủ: gây ảnh hưởng đến phản xạ ho và nuốt.
• Tạo bầu không khí thảnh thơi và vui vẻ khi ăn.
• Vệ sinh: làm vệ sinh khoang miệng sạch sẽ trước, sau khi ăn và hàng ngày.

Các dạng chế biến:

• Làm đặc thức ăn lỏng hoặc thức ăn chứa nhiều nước:

Thức ăn nóng: thêm bột năng, bột sắn hoặc bột ngô để tạo độ kết dính thành dạng sệt.

Thức ăn lạnh: cho gelatin vào để làm đặc

Có thể sử dụng các sản phẩm làm đặc thức ăn có sẵn trên thị trường

• Chế biến thúc ăn thành dạng mềm:

Ninh thức ăn cho mềm, sau đó dùng thìa để nghiền hay cối giã hoặc máy xay để tạo dạng quánh mịn. Khoai củ ninh nhừ, thịt băm nhỏ hầm nhừ thêm chất làm đặc.

• Chế biến thức ăn dạng cháo đặc, cơm nát: Dạng này nên ăn kèm với thức ăn mềm hoặc nước sốt, có chất làm đặc (hoặc không) tùy từng trường hợp.

Lời khuyên dinh dưỡng

• Thực phẩm nên dùng: 

Các loại cháo xay, cơm nát, khoai củ ninh nhừ, súp nghiền,…

Các loại trứng hấp mềm.

Các loại cá xay, cá hấp bỏ xương.

Các món thịt hầm, thịt viên.

Đậu phụ luộc, sốt, đậu hầm,…

Các loại sữa chua, bánh dạng mềm, sốt kem dạng sệt.

Các loại rau củ hầm nhừ, lá luộc.

Các loại quả như chuối, đu đủ chín, sinh tố xoài, hoa quả trộn sữa chua,…

Chú ý đồ ninh, đồ hấp, đồ có nước sốt dễ ăn hơn đồ rán, đồ xào.

• Thực phẩm hạn chế dùng:

Đồ ăn loãng: như nước, nước chè, nước hoa quả,…

Các đồ ăn dễ vỡ thành mảnh: bánh mỳ, nấm hương, bánh quy,…

Những đồ ăn ít nước, khô: khoai nướng

Đồ ăn quá trơn: như miến…

Những đồ ăn có độ dính cao: bánh dày, bánh chứng, bánh nếp,…

Đồ ăn có vị chua gắt, dễ gây ho: đồ ngâm có vị chua gắt, chanh có vị chua gắt, cam có vị chua gắt.